Free counter and web stats

lunes, 24 de julio de 2017

ASÍ NACEU O PROXECTO FOTOGRAFÍA A CEGAS

E
Fotografía a cegas
Resulta imprescindible que os recursos culturais dun museo estean ao alcance de todos os cidadáns para poñermos á súa disposición o coñecemento e a formación que a arte ofrece. Facilitar a súa proxección didáctica e conseguir que as obras sexan accesibles ao maior número de público, aínda que posúan códigos de interpretación e de percepción moi diferentes é o noso obxectivo: museos para todxs entre todxs.
Na Rede de Museos, a través do Departamento de Capacidades Diferentes e Accesibilidade adscrito á Xerencia, vimos traballando xa noutra fase nun proxecto de eliminación de barreiras dende o outro lado: ”as barreiras que pon o persoal discapacitado” e  tamén a súa adaptación ao posto de traballo.
Para propiciar e potenciar ese achegamento e adaptar o posto de traballo da nosa compañeira cega, a guía Angeles Míguelez, tivemos que crear estratexias  de achegamento das coleccións a todos.  Con ela decidimos que tiñamos que aproveitar o seu potencial e traballar os outros sentidos e tamén traballar dende outras perspectivas  (ademais da linearidade formal e estilística). De cada peza … de cada colección, había que incorporar novos recursos e adaptacións para que as experiencias sensoriais no museo sirvan para adquirir un coñecemento mutuo cun contacto intenso e próximo.
A dominación da cultura visual ao longo da historia é evidente e isto produciu unha forma moi concreta de relacionarnos coas obras de arte e de extraer significados e lecturas delas. A nosa forma de mirar determina a maneira en que entendemos, interpretamos e dotamos de significado todo.
Así atopábame  eu  “A CEGAS”  para interpretar e dotar de significado certas coleccións e ser capaz de  transmitirlle a información correcta á miña compañeira cega. Era preciso que a través da nosa axuda, ela atopase outras vías para conducir a mirada dos que se achegan aos museos a descubrir as nosas coleccións, e, non foi doado.  Dicía  Nelson Goodman “cambia-la forma de mirar implica cambia-los significados e  construír con eles un novo mundo”. A mirada non é un proceso simplemente físico que rexistra o ollo senón que é un proceso activo que estrutura o que ve no exterior en función dun esquema interior.
Desde esta concepción nace este proxecto cun obxectivo claro: achegar e descubrir as coleccións dos catro museos da Rede a través da fotografía, como unha actividade  dialogada, mental e en equipo: os cegos, o persoal do  museo e os fotógrafos.
Os porqués xa os coñecedes, a necesidade agudiza o enxeño e tiñamos que axudar a adaptar un posto de traballo como mediador cultural a unha persoa cega  pero, como facelo?
En México tiveron algún obradoiro de fotografía para cegos, tamén na Arxentina . Nós analizamos as experiencias e exposicións de California e de México así como o movemento “The Blind with Carrera School” que ve na fotografía para cegos un revulsivo para reflexionar sobre a imaxe, a luz e a escuridade. Tiñamos que adaptar estas ideas soltas doutras experiencias  á nosa realidade e ver como aproveitar esa información previa: querer é poder.
Para iso, falei con  Ángeles Miguelez  e  Pilar Yáñez, as dúas cegas, que  xunto con Juan Ignacio Márquez me animaron a seguir nesta idea que parecía  unha quimera pero que eu pensaba que podía ser realizada,  hoxe xa o podemos dicir, con éxito. Falamos co artista Iago Eireos e púxose a investigar.
Decidimos organizar  un obradoiro de fotografía para cegos: “Fotografía A CEGAS”. Iago Eireos encargouse de formar un equipo con fotógrafos lucenses  dispostos a facer de profesores: Xosé Reigosa, Germán Limeres, Antonio López. Queriamos conseguir que entenderan que a fotografía nace na cabeza. A vista percibe a imaxe pero é o cerebro quen a crea. E aí, na cabeza, estaría  a información facilitada sobre os contidos e coleccións dos nosos museos:  San Paio de Narla, Pazo de Tor, Museo do Mar e Museo Provincial de Lugo. Enrique Lamas xunto cos alumnos da Escola de Imaxe e Son farían un documental recollendo todo o proceso.
De isto xa fai agora tres anos. E cada ano a pretensión foi seguir crecendo e aportando novedades que os fixeran mais atractivos. Pero todo aprendizaxe ten os seus pasos, e eran precisas as anteriores edicións para chegar a esta terceira cunhas competencias xa aprendidas que fixera mais doado abordar novas disciplinas da imaxe. Asi mesmo a intención sempre foi a de ofrecer mais prazas  cada ano para que mais persoas puideranse sumar.
Nesta última edición quixemos incorporar duas cousas. Por un lado traballar a linguaxe visual non soamente dende a fotografía, se non tamén dende a videocreación. E tamen reflexionar sobre a paisaxe, non soamente como a expresión dun lugar ou extensión ao que fotografiar ou grabar se non tamén como algo cultural e social.
Ben e certo que os participantes que xa viñeran outros anos coñecian o funcionamento dos dispositivos e de certas técnicas dentro da linguaxe fotográfica e que tamen son aplicables á videocreación, pero houbo que traballar tamén as diferecias. Se traballar con fotografía parecía un reto moi grande, traballar con vídeo non o foi menos, pero o resultado foi moi satisfactorio para todos.
Este ano o ICOM invitaba a todos os museos a reflexionar sobre un tema no que a Rede Museística leva traballando dende a sua creación hai xa dez anos. Baixo o épigrafe Museos e Paisaxes Culturais invitasenos a reflexionar sobre a relación do Museo co paisaxe que o rodea. Unha relación que nos museos da Rede é esencial xa que precisamente ese paisaxe, ese contexto, identifica a cada un dos nosos museos. O patrimonio material e inmaterial de cada un dos museos esta ligado a paisaxe no que esta situado e precisamente ese vínculo é o que define o espirito dos mesmos.
“Fotografía A CEGAS” é un proxecto que ademais deu como resultado final  un documental dunha hora de duración, unha exposición e un catalogo froito do traballo dun colectivo de ENREDADOS (fotógrafos cegos, fotógrafos mestres, persoal dos Museos da Rede) interesados na experimentación sensorial, na exploración dos esquemas perceptivos e na busca doutro tipo de referentes que non sexan unicamente visuais para relacionarse coa arte dunha forma máis global.
Recorremos á potencialidade da forma que os cegos teñen de relacionarse coas cousas e cos conceptos para enriquecer os museos e a propia mirada dos que veñen aos nosos centros. Un traballador cego como guía dun museo é un gran potencial.
“… só co corazón se pode ver ben; o esencial é invisible para os ollos.” O principiño.
Encarna Lago  González